fort de
schans
een vergeten
monument
- Contact
Op het oude land
van Texel, Nederlands eerste en grootste Waddeneiland, liggen de resten van
voormalig fort de Schans, in 1572 aangelegd op last van Willem de Zwijger. Een
verlaten monument, met herinneringen aan een roemrijk verleden.
De Schans werd in
1572 aangelegd in opdracht van Willem van Oranje, ter versterking van de
Hollandse kust. In 1811 werd het fort bezocht door Napoleon, die bevel gaf het
uit te breiden met een extra gracht en een ravelijn, waardoor het de huidige
grootte kreeg. Samen met de afgegraven buurforten Redoute en Lunette maakte de
Schans tot 1922 deel uit van de Stelling van Den Helder. Nadat het als
vestingwerk was opgegeven, werd het fort overgedragen aan Natuurmonumenten.
Deze stopte de afgraving die in 1924 in gang was gezet ten behoeve van de
dijkverzwaring en verpachtte het fort als weiland.
Slechts af en toe
bezocht door een toevallige passant, droomden wallen en grachten over de tijd
dat het fort bewoond werd door de manhaftige soldaten van hopman Wouter Hageman
die streden tegen Caspar di Robles, de Zwarte Kolonel. Wie goed luisterde,
hoorde de kreten van de tegen de Franse onderdrukker in opstand gekomen
Oosterenders en voelde de spanning die er heerste toen de commandant dreigde de
lont in het kruitvat te steken in een laatste poging zijn eer te redden.
Voelbaar aanwezig waren de Engelse soldaten uit de Amerikaanse burgeroorlog en
het veroordeelde scheepsvolk van Michiel de Ruyter.
Of er ooit daadwerkelijk
in en om de Schans is gevochten, is een onderwerp van veel discussie. Maar als
er ooit een schot is gelost, gebeurde dat in augustus 1799, toen 15.000 Engelse
en Russische soldaten bij Groote Keeten slag leverden met Franse en Bataafse
troepen.
In 1988 werd een
actie op touw gezet om de restanten van het fort voor de toekomst te bewaren,
waarna restauratie volgde die tot 2002 duurde. Sindsdien ligt de Schans er
vreedzaam bij. Hoewel drie van de vijf bastions in 1924 werden afgegraven, is
het grootste deel van het fort bewaard gebleven en door eigenaar
Natuurmonumenten gerestaureerd en teruggebracht tot de staat waarin het in de
Franse tijd verkeerde. Het fort zoals Napoleon het bedoeld had toen hij in 1811
een bezoek bracht aan de Stelling van Den Helder. Het gerestaureerde fort is
geopend voor publiek en het Maritiem en Juttersmuseum uit Oudeschild verzorgt
regelmatig rondleidingen.
De Schans doet op
meerdere plaatsen denken aan een openluchttheater. Tussen wallen en grachten, op
het terreplein en de wapenplaatsen zijn er vele kleine hoekjes. En doordat er
overal niveauverschillen zijn, kunnen er enkele tientallen voorstellingen
tegelijkertijd plaatsvinden zonder dat deze elkaar tot last zijn. Bezoekers
kunnen tijdens een wandeling over de wallen, de bastions en langs de grachten
voorbij iedere hoek voor een nieuwe verrassing komen te staan. De brede
grachten en ophaalbruggen maken zelfs voorstellingen op het water mogelijk.
In overleg met
eigenaar Natuurmonumenten, die graag medewerking verleent aan initiatieven om
het fort voor uiteenlopende doeleinden te gebruiken, wordt in 2008 voor de
eerste keer het cultureel festival Midzomerschans gehouden. Gedurende twee
dagen biedt het voormalig fort onderdak aan artiesten en kunstenaars uit de
meest uiteenlopende disciplines, waarbij zang en theater, dans, muziek
literatuur en beeldende kunst elkaar afwisselen.
De Mizomerschans
vindt plaats op zondag 22 juni van 10.30 tot 18.00 uur. De toegang bedraagt
€7,50.
Aan de vooravond van het festival vindt op zaterdag 21 juni op het
terrein een concert plaats van de Iraans/Nederlandse groep Shandiz met de
liederencyclus A woman alone van
componist Hamid Tabatabaei, op tekst van de Iraanse dichteres Forugh Farrokhzad
(1935-1967). Na de pauze brengen zangeressen Marjolein Koetsier en Maria
Fiselier het programma On the Light Side.
Dit concert begint om 20.30 uur, de toegang bedraagt €7,50 (inclusief koffie of
thee in de pauze).
Voor meer
informatie kan contact worden opgenomen met de organisatie via info@midzomerschans.nl.
1572 - start aanleg
fort De Schans
1573 - hopman
Wouter Hageman weerstaat Caspar di Robles
1646 - Schellinks
en Doomer stellen in een rapport dat de Schans in slechte staat verkeert
1796 - Adr. van
Helden stelt voor de Schans drastisch te moderniseren
1799 - slag bij
Groote Keeten
1811 - Napoleon
bezoekt de Schans en geeft opdracht tot uitbreiding
1813 - opstandige
Oosterenders verdrijven de Franse bezetting
1888 - een storm
maakt korte metten met de bebouwing in de Schans
1921 - de forten
bij Oudeschild komen op de voorlopige monumentenlijst
1922 - de Schans
wordt afgeschreven als vestingwerk
1924 - de Schans
wordt voor vijftig jaar in pacht gegeven aan het Waterschap
1930 - begin van de
afgraving
1951 - de Heidemij.
stelt een plan op tot herstel van de Schans
1958 -
Natuurmonumenten koopt het fort van de Stg. Menno van Coehoorn
1963 - de
Oosterender bevolking speelt de strijd om de Schans na
1980 -
Natuurmonumenten vraagt in een beheersplan aandacht voor de historische waarde van
de Schans
1983 - de gemeente
Texel doet voorstellen tot herstel van het fort
1988 - actie voor
herstel van het fort
1995 - de ROB doet
tijdens de restauratie onderzoek in de ondergrond van het fort
2002 - geheel
gerestaureerde fort heropend